Ở vùng nọ, có ông lão thông thái rất được các vị vua chúa kính phục. Điều đặc biệt là ông chưa bao giờ đi học, chỉ ngồi nhà mà có thể đưa ra những lời khuyên rất khôn ngoan. Lấy làm lạ, một chàng trai trẻ tìm đến thắc mắc “Tại sao ông không đến trường, không đọc sách mà lại có thể thông tường mọi thứ?”. Ông lão trả lời. “Bởi đơn giản, xung quanh ta có quá nhiều những kẻ ngờ nghệch!”

Trên đây là một truyện vui mình được chia sẻ trực tiếp từ ngài Yoghesh Sharda, một chuyên gia phát triển bản thân, trong một lần qua Việt Nam có nói về vấn đề học hỏi từ kinh nghiệm. Thì ra lâu nay mình vẫn áp dụng để khiến cho các entry càng ngày càng sâu sắc mà không biết. Nhân dịp đầu năm mới này, mình sẽ tổng kết và chia sẻ chút ít kinh nghiệm về việc quan sát, học hỏi. Hi vọng tương lai sẽ chúng ta có thể chia sẻ những điều hữu ích cho nhau.

Học hỏi là một hành trình lớn, có rất nhiều con đường để tới đích. Một trong những con đường hiệu quả mà mình đang đi là nghệ thuật Quan sát & Trải nghiệm. Thực ra, có ba đối tượng rèn luyện kỹ năng này ứng với ba thời : khóa khứ, hiện tại, tương lai. Song trong phạm vi chia sẻ trên Blog, mình sẽ chỉ đề cập đến kỹ năng Quan sát & Trải nghiệm phổ biến áp dụng đối với các đối tượng trong thời khóa khứ, dễ thấy, dễ học nhất!

Nói về sự quan sát, chắc bạn biết nguyên lý 90/10 và 80/20? Nghiên cứu cho thấy, khoảng 10% dân số thế giới nắm giữ 90% tài sản nhân loại; 20% cảm thấy hạnh phúc thành công hơn 80% còn lại. Do đó, bạn muốn hạnh phúc, giàu có, thành đạt? Hãy quan sát đa số suy nghĩ, phản ứng, hành động như thế nào và làm khác đi (tất nhiên là theo hướng tích cực nhé!) thì 80-90% thành công chắc chắn nằm trong tay bạn!

Mình thấy đó là một cách đơn giản, và cực kỳ thực tế, khi áp dụng bạn sẽ thấy xung quanh chúng ta có rất nhiều “kho sách sống” di động. Tất nhiên, không có nghĩa bạn phải trở thành những kẻ cơ hội, mong mọi người xung quanh… thất bại thật nhiều… để bạn càng có nhiều kinh nghiệm để học hỏi. Đơn giản là hãy quan sát thói quen suy nghĩ, phản ứng, hành động của mọi người đối với cùng một sự việc nào đó, rồi đặt câu hỏi “Có cách nào khác hiệu quả hơn?”

Bên cạnh đó, một nguồn tư liệu đồ sộ và hữu ích mà chúng ta có thể tham khảo chính là kinh nghiệm thành bại của những người đi trước. Có thể là một danh nhân, một tấm gương thành công… song cũng có thể là người thân của bạn. Ví dụ đối với mình, thì mama luôn là người cho mình nhiều kinh nghiệm “thực tế” nhất mỗi khi hai mẹ con đi dạo cùng nhau. Còn bạn, một dịp nào đó, hãy hỏi ba mẹ, anh chị em về những kinh nghiệm khóa khứ xem, mình tin chắc là họ luôn sẵn sàng chia sẻ những lời khuyên chân thành, hữu ích nhất.

Một chú ý đặc biệt khi quan sát là bạn nên cố gắng tìm ra nguyên tắc, quy luật chung ẩn dưới các kinh nghiệm vì thứ nhất, tương ứng với 6 tỉ người trên trái đất, có từng ấy kinh nghiệm, cứ tưởng tượng mỗi người viết một cuốn sách thôi thì bạn đọc cả đời cũng không hết. Thứ hai, kinh nghiệm thì chỉ có thể áp dụng trong một hoàn cảnh nào đó, còn thấu hiểu quy luật, bạn có thể áp dụng sáng tạo bất cứ lúc nào!

Hiện tại thì có nhiều sách đúc kết các quy luật, giúp bạn tiết kiệm thời gian nhưng đồng thời sẽ làm giảm đi sự thú vị khi “ngộ” ra. Bạn có thể đọc chúng để biết là tồn tại các quy luật đó (vd: luật hấp dẫn, luật cho nhận, các nguyên tắc thành công, hạnh phúc…). Song để có thể thực sự thấm và đem chúng vào cuộc sống hằng ngày, đối với mỗi quy luật bạn cần có những trải nghiệm đáng nhớ, thì sẽ hữu ích hơn nhiều so với việc đọc suông.

Nói về sự trải nghiệm, gồm hai bước “trải qua” và “nghiệm lại“. Bước “trải qua” thì có lẽ không ít người đã đi trước mình… bởi nó đo chủ yếu bằng thời gian sống và dám thử. Còn bước hai là bước quan trọng nhất mà đa số lại thờ ơ, điều này giải thích tại sao những người “từng trải” chưa chắc đã có những hiểu biết sâu sắc bằng những người “trải đến đâu, nghiền ngẫm sâu đến đó“. Nói vui, thì rất nhiều người có “một kinh nghiệm nhiều tuổi” chứ không phải là “nhiều năm kinh nghiệm”.

Có một ví dụ rất hay nói về sự “nghiệm lại“. Bạn hãy thử quan sát một chậu nước đục do đầy bùn đất, bạn để ý nếu chúng ta càng ngoắng thì nước càng đục, còn nếu ta chờ đợi để cho sạn cát lắng xuống, thì dần dần nước trong suốt nhìn thấu đáy. Đầu óc con người cũng vậy, nếu chúng ta cứ mải mê tích tụ kiến thức, mải mê đi học này học nọ, mà không có những lúc dừng lại, quan sát thì cũng sẽ mãi quay cuồng trong mớ kinh nghiệm, khó có thể sáng lên mà thấu suốt các nguyên lý được.

Để có thể “nghiệm lại” một cách hiệu quả, điều đầu tiên là chúng ta cần những khoảng lặng. Mỗi tối mình thường dành khoảng 5-7 phút thư giãn nhẹ nhàng trong nền nhạc thiên nhiên êm ái, sau đó là 3-5 phút hoàn toàn tĩnh lặng và quan sát tách rời (tức là tưởng tượng mình ko phải là Phương, hổng phải là Live…mà là một cái gì đó bay bay và quan sát). Bài tập này vừa giúp mình giải tỏa xì-trét, cân bằng cuộc sống, vừa giúp cho những điều học hỏi trong ngày lắng đọng, từ đó có thể quan sát, nhặt ra những viên ngọc thực sự quý báu!

Một điều lưu ý, nếu bạn có trong tay một viên ngọc quý mà chưa có dịp sử dụng, tất nhiên là phải cất nó thật cẩn thận. Ấy thế mà nhiều người khi học được một điều hay, họ chỉ nhẩm trong đầu “à hay quá!”. Có người khá hơn tiện tay nguệch ngoạc ra tờ giấy, hoặc bìa sau một cuốn vở, rồi một thời gian là quên bẵng mất! Do đó, tốt nhất là bạn nên có một cuốn sổ riêng hoặc một xập mind map (S.Đ.T.D) dành cho việc ghi lại những điều quý giá học hỏi được hàng ngày, bạn thử để ý chú kiến ở trên banner blog của mình mà xem, từ những mẩu lá nhỏ, chú ta tích lại và được cả tàu lá xanh thế đấy, tích tiểu thành đại mà bạn!

Một bật mí nho nhỏ, mình thường xuyên làm “Bài tập về nhà” buổi tối, đó là ghi chép qua Google Form tất cả những thứ thú vị phát hiện ra trong ngày. Sau một thời gian, chúng được mình xâu chuỗi kết nối thành một bản Mind Map, và lâu dần thì một hệ thống tri thức, nguyên tắc hành động ăn sâu vào con người mình. Và rồi dần dần chúng sẽ được truyền tải cùng với trải nghiệm của mình thông qua Blog. Nói một cách khác, viết Blog chia sẻ cũng là một cách mà mình lắng đọng tri thức, trên cuộc hành trình học hỏi này!

Chúc bạn luôn học hỏi và ghi chép lại được những điều thú vị nhất!

Một ngày tốt lành,
Phương Live

P.s. Cái google form trong bài… chỉ là ví dụ thôi nhé cả nhà, tốt nhất là các bạn lập ra một cái riêng cho mình thì sẽ xem được dữ liệu (ai sử dụng gmail thì vào hòm mail, chọn document, chọn new form).